Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
1.
Lokanītiṃ pavakkhāmi,
Nānāsatthasamuddhaṭaṃ;
Māgadheneva saṅkhepaṃ,
Vanditvā ratanatthayaṃ.
2.
Nītiloke purisassa sāro,
Mātā pitā ācariyoca mitto;
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,
Ñāṇī mahā hoti bahussutoca.
3.
Alasassa kuto sippaṃ,
Asippassa kuto dhanaṃ;
Adhanassa kuto mittaṃ,
Amittassa kuto sukhaṃ;
Asukhassa kuto puññaṃ,
Apuññassa kuto varaṃ.
4.
Sippā samaṃ dhanaṃ natthi,
Sippaṃ corā nagaṇhare;
Idha loke sippaṃ mittaṃ,
Paraloke sukhāvahaṃ.
5.
Appakaṃ nātimaññeyya,
Citte sutaṃ nidhāpaye;
Vammikodakabindūva,
Cirena paripūrati.
6.
Khuddoti nātimaññeyya,
Vijjaṃ vā sippameva vā;
Ekampi pariyodātaṃ,
Jīvitakappakāraṇaṃ.
7.
Sele sele na māṇikaṃ,
Gaje gaje na muttikaṃ;
Vane vane na candanaṃ,
Ṭhāne ṭhāne na paṇḍitaṃ.
8.
Paṇḍito sutasampanno,
Yattha atthīti ce suto;
Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ,
Gantabbaṃva sutesinā.
9.
Sine sippaṃ sine dhanaṃ,
Sine pabbatamāruhaṃ;
Sine kāmassa kodhassa,
Ime pañca sine sine.
10.
Suti sammuti saṅkhyāca,
Yogā nīti visesakā;
Gandhabbā gaṇikā ceva,
Dhanu bedā ca pūraṇā.
11.
Tikicchā itihāsā ca,
Joti māyā ca chandati;
Ketu mantā ca saddā ca,
Sippāṭṭhārasakā ime.
12.
Apuṭṭho paṇḍito bherī,
Pajjunno me hoti pucchito;
Bālo puṭṭho apuṭṭhopi,
Bahumpi bhaṇate sadā.
13.
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ,
Parahatthesu yaṃ dhanaṃ;
Yathākicce samuppanne,
Na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.
14.
Jalappamāṇaṃ kumuddanālaṃ,
Kulappamāṇaṃ vinayo pamāṇaṃ;
Byattippamāṇaṃ kathītavākyaṃ,
Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇa milātaṃ.
15.
Appassuto sutaṃ appaṃ,
Bahuṃ maññati mānavā;
Sindhūdakaṃ apassanto,
Kūpe toyaṃva maṇḍuko.
16.
Pathamaṃ parājaye sippaṃ,
Dutiyaṃ parājaye dhanaṃ;
Tatiyaṃ parājaye dhammaṃ,
Catutthaṃ kiṃ karissati.
17.
Byatta putra kimalaso,
Abyatto bhārahārako;
Byattako pūjito loke,
Byatta putra dine dine.
18.
Mātā verī pitā satru,
Kena bāle na sikkhitā;
Sabhāmajjhe na sobhanti,
Haṃsamajjhe bakoyathā.
19.
Kaṇṭakaṃ giri ko tikkhati,
Ko añjanaṃ migakkhikaṃ;
Uppathaṃ pallale ko sugandhaṃ,
Kula-putta-rūpo ko pavattati;
Sāmaṃ-bhāvo.
20.
Na rasaṃ akotambulaṃ,
Adhanassa, laṅkatampi;
Alonakantu byañjanaṃ,
Byākaraṇaṃ asippassa.
21.
Sussusā sutasampanno,
Sutāpaññāya pavaḍḍhati;
Paññāya atthaṃ jānāti,
Ñāto attho sukhāvaho.
22.
Bhojanaṃ methunaṃ niddā,
Goṇe posepi vijjati;
Vijjā viseso posassa,
Taṃ hīno gosamo bhave.
23.
Natthi vijjāsamaṃmittaṃ,
Naca byādhisamo ripu;
Naca attasamaṃ pemaṃ,
Naca kammasamaṃ balaṃ.
24.
Haṃso majjhe na kākānaṃ,
Sīho gunnaṃ na sobhate;
Gadrabhamajjhe turaṅgo,
Bālamajjhe ca paṇḍito.
25.
Yāvajīvampi ce bālo,
Paṇḍitaṃ payirupāsati;
Na so dhammaṃ vijānāti,
Dabbi sūparasaṃ yathā.
26.
Muhuttamapi ce viññū,
Paṇḍitaṃ payirupāsati;
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti,
Jivhā sūparasaṃ yathā.
27.
Vinā satthaṃ na gaccheyya,
Sūro saṅgāmabhūmiyaṃ;
Paṇḍitvāddhagū vāṇijo,
Videsagamano tathā.
28.
Dhananāsaṃ manotāpaṃ,
Ghare duccaritāni ca;
Vañcanañca avamānaṃ,
Paṇḍito na pakāsaye.
29.
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ,
Sabhāvarūpakaṃ piyaṃ;
Attānurūpakaṃ kodhaṃ,
Yo jānāti sa paṇḍito.
30.
A-dhanassa rasaṃ khādā,
A-balassa hathā narā;
A-paññassa vākya-kathā,
Ummattaka-samā ime.
31.
Anavhāyaṃ gamayanto,
A-pucchā bahu-bhāsako;
Atta-guṇaṃ pakāsento,
Ti-vidhaṃ hīna-lakkhaṇaṃ.
32.
Appa-rūpo bahuṃ bhāso,
Appa-pañño pakāsito;
Appa-pūro ghaṭo khobhe,
Appa-khīrā gāvī cathe.
33.
Maṇḍūkepi ukre sīhe,
Kākaggahe piye piye;
A-paṇḍīpi paṇḍī hutvā,
Dhīrā pucche vaye vaye.
34.
Maṇḍūkepi ukre sīhe,
Sūkarepi uhe dīpe;
Biḷāre sadise byagghe,
Sabba dhīre sippa-same.
35.
Na titti rājā dhanamhi,
Paṇḍitopi su-bhāsite;
Cakkhuṃpi piya-dassane,
Jale sāgaro na titti.
36.
Rūpa-yobbana-sampannā,
Visātha-kutha-sambhavā;
Vijjā-hīnā na sobhanti,
Nigandhā iva kiṃsukā.
37.
Hīne putto rājāmacco,
Bāla-putto ca paṇḍito;
A-dhanassa dhanaṃ bahu,
Purisānaṃ na maññatha.
38.
Yo sippa-lobhena,
Bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ;
Mūgova supinaṃ passaṃ,
Kathetumpi na ussahe.
39.
Bhijjetuṃ kumbhakāro,
Sobhetuṃ kumbha ghaṭṭati;
Na khipituṃ apāyesu,
Sissānaṃ vuḍḍhi-kāraṇā.
40.
Taggarañca palāsena,
Yo naro upanayhati;
Pattāpi surabhi vāyanti,
Evaṃ dhīrūpasevanā.
Paṇḍitakaṇḍo niṭṭhito.
41.
Sabbhireva samāsetha,
Sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya,
Seyyo hoti na pāpiyo.
42.
Caja dujjana saṃsaggaṃ,
Bhaja sādhu samāgamaṃ;
Kara puññamahorattiṃ,
Sara niccamaniccataṃ.
43.
Yathā udumbarapakkā,
Bahirattakamevaca;
Anto kimīhi sampuṇṇā,
Evaṃ dujjanahaddayā.
44.
Yathāpi panasāpakkā,
Bahi kaṇḍakameva ca;
Anto amatasampannā,
Evaṃ sujanahadayā.
45.
Sukkhopi candanataru na jahāti gandhaṃ,
Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ;
Yantāgato madhurasaṃ na jahāti ucchu,
Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ.
46.
Sīho nāma jighacchāpi,
Paṇṇādīni na khādati;
Sīho nāma kisocāpi,
Nāgamaṃsaṃ na khādati.
47.
Kula-jāto kula-putto,
Kula-vaṃsa-surakkhato;
Attanā dukkha-pattopi,
Hīna-kammaṃ na kāraye.
48.
Candanaṃ sītalaṃ loke,
Tato candaṃva sītalaṃ;
Canda-candanasītamhā,
Sādhu vākyaṃ subhāsitaṃ.
49.
Udeyya bhāṇu pacchime,
Merurājā nameyyapi;
Sītalā narakaggipi,
Pabbatagge ca uppalaṃ.
Vikase na viparītaṃ,
Sādhuvāyyaṃ kudācanaṃ.
50.
Sukhā rukkhassa chāyāva,
Tato ñāti mātā pitu;
Tato ācariyo rañño,
Tato buddhassanekadhā.
51.
Bhamarā pupphamicchanti,
Guṇamicchanti sujanā;
Makkhikā pūtimicchanti,
Dosamicchanti dujjanā.
52.
Mātāhīnassa dubbhāsā,
Pitāhīnassa dukriyā;
Ubho mātā pitā hīnā,
Dubbhasāca dukīriyā.
53.
Mātā seṭṭhassa subhāsā,
Pitā seṭṭhassa sukriyā;
Ubho mātā pitā seṭṭhā,
Subhāsāca sukīriyā.
54.
Saṅgāme sūra-micchanti,
Mantīsu akūtūhalaṃ;
Piyañca annapānesu,
Atthe jāte ca paṇḍitaṃ.
55.
Sunakho sunakhaṃ disvā,
Dantaṃ dasseti hiṃsituṃ;
Dujjano sujanaṃ disvā,
Rosayaṃ hiṃsamicchati.
56.
Mā ca vegena kiccāni,
Karosi kārāpesi vā;
Sahasā kāritaṃ kammaṃ,
Mando pacchānutappati.
57.
Kodhaṃ vihitvā na kadācinasoce,
Makkhappahānaṃ isayo avaṇṇayuṃ;
Sabbesa phārusa-vacaṃ khametha,
Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo.
58.
Dukkho nivāso sambādhe,
Ṭhāne asucisaṅkate;
Tato arimhi appiye,
Tatopi akataññunā.
59.
Ovādeyyānusāseyya,
Gāpakā ca nivāraye;
Satañhi so piyo hoti,
Asataṃ hoti appiyo.
60.
Uttamattanivātena,
Sūraṃ bhedena nijjaye;
Nīcaṃ appaka dānena,
Vīriyena samaṃ jaye.
61.
Na visaṃ visamiccāhu,
Dhanaṃ saṅghassa uccate;
Visaṃ ekaṃva hanati,
Sabbaṃ saṅghassa santakaṃ.
62.
Javane bhadraṃ jānanti,
Baliddañca vāhenā;
Duhena dhenuṃ jānanti,
Bhāsamānena paṇḍitaṃ.
63.
Dhanamappampi sādhūnaṃ,
Kūpe vāriva nissayo;
Bahuṃ api asādhūnaṃ,
Naca vārīva aṇṇave.
64.
Najjo pivanti no āpaṃ,
Rukkhā khādanti no phalaṃ;
Vassanti kvaci no meghā,
Paratthāya sataṃ dhanaṃ.
65.
Apattheyyaṃ na pattheyya,
A cinteyyaṃ na cintaye;
Dhammameva sucinteyya,
Kālaṃ moghaṃ na accaye.
66.
Acintitampi bhavati,
Cintitampi vinassati;
Na hi cintāmayā bhogā,
Itthiyā purisassavā.
67.
Asantassa piyo hoti,
Sante na kurute piyaṃ;
Asataṃ dhammaṃ roceti,
Taṃ parābhavato mukhaṃ.
Sujanakaṇḍo niṭṭhito.
68.
Atippiyo na kātabbo,
Khalo kotūhalaṃ karo;
Sirasā vahyamānopi,
Aḍḍhapūro ghaṭo yathā.
69.
Sappo duṭṭho khalo duṭṭho,
Sappo duṭṭhataro khalo;
Mantosadhehi so sappo,
Khalo kenupasammati.
70.
Yo bālo maññati bālyaṃ,
Paṇḍito vāpi tena so;
Bālova paṇḍitamānī,
So ve bāloti vuccati.
71.
Madhuṃva maññatī bālo,
Yāva pāpaṃ na paccati;
Yadāca paccatī pāpaṃ,
Atha dukkhaṃ nigacchati.
72.
Na sādhu balavā bālo,
Sahasā vindate dhanaṃ;
Kāyassa bhedā duppañño,
Nirayaṃ sopapajjati.
73.
Ghare duṭṭho ca mūsīko ca,
Vane duṭṭho ca vānaro;
Sakuṇe ca duṭṭho kāko,
Nare duṭṭhoca brāhmaṇo.
74.
Dīghā jāgarato ratti,
Dīghaṃ santassa yojanaṃ;
Dīgho bālāna saṃsāro,
Saddhammaṃ a-vijānataṃ.
75.
Tila mattaṃ paresaṃva,
Appa dosañca passati;
Nāḷikerampi sadosaṃ,
Khala-jāto na passati.
76.
Nattadosaṃ pare jaññā,
Jaññā dosaṃ parassatu;
Guyhe kummo aṅgāni,
Para dosañca lakkhaye.
77.
Paṇḍitassa pasaṃsāya,
Daṇḍo bālena dīyate;
Paṇḍito paṇḍiteneva,
Vaṇṇitova suvaṇṇito.
78.
Luddhaṃ atthena gaṇheyya,
Thaddhaṃ añjali kammunā;
Chandānuvattiyā mūḷhaṃ,
Yathābhūtena paṇḍitaṃ.
Bāladujjanakaṇḍo niṭṭhito.
79.
Hitakāro paro bandhu,
Bandhūpi ahito paro;
A hito dehajo byādhi,
Hitaṃ araññamosadhaṃ.
80.
Parokkhe guṇa-hantāraṃ,
Paccakkhe piyavādinaṃ;
Vajjeyya tādisaṃ mittaṃ,
Visakumbhe yathā madhuṃ.
81.
Dhanahīne caje mitto,
Puttadārā sahodarā;
Dhanavantaṃva sevanti,
Dhanaṃ loke mahā sakhā.
82.
Jāneyya pesena bhaccaṃ,
Bandhuṃ vāpi bhayāgate;
Appakāsu tathā mittaṃ,
Dārañca vibhavakkhaye.
83.
So bandhu yo hite yutto,
Pitaro honti posako;
Taṃ mittaṃ yattha vissāso,
Sā bhariyā ca yassa nibbūti.
84.
Na vissase a-vissattaṃ,
Mittañcāpi na vissase;
Kadāci kupito mito,
Sabbaṃ dosaṃ pakāsaye.
85.
Sakiṃ duṭṭhañca yo mittaṃ,
Puna sandhitumicchati;
So maccuṃ upagaṇhāti,
Gabbhamassatarī yathā.
86.
Vahe a-mittaṃ khandhena,
Yāva kālo anāgato;
Tameva āgate kāle,
Sele bhinde ghaṭaṃ iva.
87.
Iṇaseso aggiseso,
Satruseso tatheva ca;
Punappunaṃ vivaḍḍhanti,
Tasmā sesaṃ na kāraye.
88.
Padumaṃva mukhaṃ yassa,
Vācā candana sītalā;
Tādisaṃ nopaseveyya,
Hadayetu halāhalaṃ.
89.
Na seve pharusaṃ sāmiṃ,
Naca seveyya macchariṃ;
Tato apaggaṇhaṃ sāmiṃ,
Neva niggahitaṃ tato.
90.
Siṅgī paññāsa hatthena,
Vajje satena vājinaṃ;
Hatthiṃ dantiṃ sahassena,
Desa cāgena dujjanaṃ.
91.
Kudesañca kumittañca,
Kukulañca kubandhavaṃ;
Kudārañca kudāsañca,
Dūrato parivajjaye.
92.
Rogāture ca dubbhikkhe,
Byasane sattu viggahe;
Rājadvāre susāne ca,
Ye tiṭṭhanti sumittakā.
93.
Sītavāco bahumitto,
Pharuso appamittako;
Upamaṃ ettha ñātabbā,
Canda-sūriya-rājūnaṃ.
Mittakaṇḍo niṭṭhito.
94.
Kokilānaṃ saddaṃ rūpaṃ,
Nārīrūpaṃ patibbatā;
Vijjā rūpaṃ a-rūpānaṃ,
Khamā rūpaṃ tapassinaṃ.
95.
Itthīnañca dhanaṃ rūpaṃ,
Purisānaṃ vijjā dhanaṃ;
Bhikkhūnañca dhanaṃ sīlaṃ,
Rājānañca dhanaṃ balaṃ.
96.
Tapassino kisā sobhā,
Thūlā sobhā catuppadā;
Purisā vijjavā sobhā,
Itthī sobhāsa sāmikā.
97.
Pañca ratyā sugandhabbā,
Satta ratyā dhanuggahā;
Eka māsā subhariyā,
Aḍḍha māsā sissā malā.
98.
Hiṃ ramati paṅa,
Haṅa ramati poka.
Thī ramati pu,
Khu ramati dhaṃ.
99.
Jiṇṇamannaṃ pasaṃseyya,
Dārañca gatayobbanaṃ;
Raṇā punāgatā sūraṃ,
Sassañca gehamāgataṃ.
100.
Dvatti-patikā nārī ca,
Bhikkhu dvatti-vihāriko;
Dvatti-pāsa-mutto pakkhī,
Kata-māyā bahūtharaṃ.
101.
Dujjanaṃ pahārādame,
Mittaṃ dame a-bhāṇikā;
Itthiñca byasanā dame,
Rāginaṃ appa bhojanā.
102.
Na ratti vinā candimā,
Vīciṃ vinā ca aṇṇavo;
Haṃsaṃ vinā pokkharaṇī,
Patiṃ kaññāca sobhate.
103.
Patinā janito bhogo,
Itthiyāva saṃgoppito;
Purisova hi padhāno,
Itthī suttaṃva sūciyā.
104.
Sabbānadī vaṅkanadī,
Sabbe kaṭṭhamayā vanā;
Sabbitthiyo kare pāpaṃ,
Labhamāne nivātake.
105.
Vivādasīliṃ usūyabhāṇiniṃ,
Sampassataṇhiṃ bahupākabhuttiniṃ;
Aggantabhuttiṃ paragehavāsiniṃ,
Nāriṃ caje puttasatampi pūmā.
106.
Bhuttesu maṇḍesu janīva kantinī,
Guyheca ṭhāne bhaginīva hiriṇī;
Kammesu pattesu karoti dāsīva,
Bhayesu mantī sayanesu rāmaye;
Rūpīsu sikkhī kupanesu khantinī,
Sā nārī seṭṭhāti vadanti paṇḍitā;
Kāyassa bhedāca divebhaveyya sā.
107.
Sāmā migakkhī tanumajjhagattā,
Sūrū sukesī samadantapantī;
Gambhīranābhī yuvatī susīlī,
Hīne kule jātāpi vivāhyā.
108.
Saradaṃratu-kālānaṃ,
Bhariyānaṃ rūpavatī;
Jeṭṭho padhānaṃ puttānaṃ,
Disānaṃ uttarādisā.
109.
Yā icche puriso hotuṃ,
Jāti jāti punappunaṃ;
Sāmikaṃ apacāyeyya,
Indaṃva pāricārikā.
110.
Yo icche puriso hotuṃ,
Jāti jāti punappunaṃ;
Paradānaṃ vivajjeyya,
Dhotapādova kaddamaṃ.
111.
Atikkanta vayo poso,
Āneti timbaruttaniṃ;
Tassā issā asaddhāti,
Taṃ parābhavato mukhaṃ.
Itthikaṇḍo niṭṭhito.
112.
Ekayāmaṃ saye rājā,
Dviyāmaññeva paṇḍito;
Gharāvāso tiyāmaṃva,
Catuyāmaṃ tu yācako.
113.
Dhanavā sutavā rājā,
Nadī vejjo cimepañca;
Yattha dese na vijjanti,
Na tattha divasaṃ vase.
114.
Yasmiṃ padese na māno,
Na pemaṃ naca bandhavā;
Naca vijjāgamo koci,
Na tattha divasaṃ vase.
115.
Aputtakaṃ gharaṃ suññaṃ,
Raṭṭhaṃ suññaṃ arājakaṃ;
A sippassa mukhaṃ suññaṃ,
Sabba suññaṃ daliddakā.
116.
Dhanamiccheyya vāṇijjo,
Vijjamicche bhajesutaṃ;
Puttamicche taruṇitthiṃ,
Rājāmaccaṃ vasaṃ game.
117.
Naṭṭhoyati asantuṭṭho,
Santuṭṭho ca mahīpati;
Lajjā ca gaṇikā naṭṭhā,
Nillajjā kuladhītikā.
118.
Pakkhīnaṃ balamākāso,
Macchānamudakaṃ balaṃ;
Dubbalassa balaṃ rājā,
Kumārānaṃ rudaṃ balaṃ.
119.
Khamā jāgariyuṭṭhānaṃ,
Saṃvibhāgo dayikkhaṇā;
Nāyakassa guṇā ete,
Icchitabbā sataṃ guṇā.
120.
Sakiṃ vadanti rājāno,
Sakiṃ samaṇabrāhmaṇā;
Sakiṃ sappurisā loke,
Esa dhammo sanantano.
121.
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu,
Asaññato pabbajito na sādhu;
Rājā anisammakārī na sādhu,
Paṇḍito kodhano taṃpi na sādhu.
122.
Bahavo yattha nettāro,
Sabbe paṇḍitamānino;
Sabbe mahattamicchanti,
Tesaṃ kammaṃ vinassati.
123.
Āyaṃ khayaṃ sayaṃ jaññā,
Rājā sayaṃ katākataṃ;
Niggahe niggahetabbaṃ,
Paggahe paggahārahaṃ.
124.
Piṭṭhitokkaṃ niseveyya,
Kucchināva hutāsanaṃ;
Sāmikaṃ sabbabhāgena,
Paralokaṃ amohavā.
125.
Aggi āpo itthimūḷho,
Sappo rāja-kulānica;
Apayantena gantabbā,
Acceka-pāṇahārakā.
126.
Paduṭṭha-bhariya-saṃvāso,
Paduṭṭha citta dāsako;
Sa-sappe ca ghare vāso,
Maccu eva na saṃsayo.
127.
Mūḷha sisso padesena,
Kunārī bharaṇena ca;
Asatā sampayogena,
Paṇḍitoppavasīdati.
128.
Mātā puttakaraṃ pāpaṃ,
Sissapāpaṃ gurukatā;
Rājā raṭṭhakaraṃ pāpaṃ,
Rājapāpaṃ purohito.
129.
Akodhena jine kodhaṃ,
Asādhuṃ sādhunā jine;
Jine macchariṃ dānena,
Saccenālīkavādinaṃ;
130.
Adantaṃ damanaṃ dānaṃ,
Dānaṃ sabbattha sādhakaṃ;
Dānena piya vācāya,
Unnamanti namanti ca;
131.
Dānaṃ sinehabhesajjaṃ,
Maccheraṃ dosanosadhaṃ;
Dānaṃ yasassī bhesajjaṃ,
Maccheraṃ kapaṇosadhaṃ.
132.
Bahūnamappasārānaṃ,
Sāmaggiyā jayaṃ jaye;
Tiṇehi vattate yottaṃ,
Tena nāgopi bajjhate.
133.
Sahāyo asamatthopi,
Tejasā kiṃkarissati;
Nivāte jalito aggi,
Sayame vūpasampati.
134.
Na raññā samakaṃ bhuñje,
Kāmabhogaṃ kudācanaṃ;
Ākappaṃ rasa bhuttiṃvā,
Mālā gandha vilepanaṃ;
Vatthaṃ sabbaalaṅkāraṃ,
Na raññā sadisaṃ kare.
135.
Na me rājā sakhā hoti,
Na rājā hoti methuno;
Eso sāmiko mayhanti,
Citte niṭṭhaṃ suthāpaye.
136.
Nātidūre bhaje rañño,
Nāccāsannopavātake;
Ujuke nātininne ca,
Na bhaje uccamāsane.
Chadose vajje sevako,
Tiṭṭhe aggiṃva saṃyato.
137.
Guṇī sabbaññu tulyopi,
Nasobhati anissayo;
Anagghamopi maṇiseṭṭho,
Hemaṃ nissāya sobhati.
Rājakaṇḍo niṭṭhito.
138.
Itthimisse kutosīlaṃ,
Maṃsa bhakkhe kutodayā;
Surā pāne kutosaccaṃ,
Mahālobhe kutohirī;
Mahātande kutosippaṃ,
Mahā kodhe kutodhanaṃ.
139.
Surā yogo vikālo ca,
Samajja caraṇālasaṃ;
Khiḍḍādhutto pāpamitto,
Bhoganāsamukhā ime.
140.
Divā nādikkhā vattabbaṃ,
Ratto nāvacanena ca;
Sañcareyya bhayā bhīto,
Vane vanacarī yathā.
141.
Jīvantāpi matāpañca,
Byāsena parikittitā;
Dukkhito byādhitomūḷho,
Iṇavā nityasevako.
142.
Anāgataṃ bhayaṃ disvā,
Dūrato parivajjaye;
Āgatañca bhayaṃ disvā,
A bhīto hoti paṇḍito.
143.
Niddāluko pamattoca,
Sukhatto rogavālaso;
Mahiccho kammārāmoca,
Satte te satthavajjitā.
144.
Duggataṃ gaccha he lābha,
Lābhī lābhena pūrati;
Thale pavassa pajjunna,
Sindhu āpena pūrati;
Natthidaṃ kammappadhānakaṃ.
145.
Na hi koci kate kicce,
Kattāraṃ samupekkhate;
Tasmā sabbāni kiccāni,
Sāva sesena kāraye.
146.
Tūlaṃ sallahukaṃ loke,
Tato cāpalla-jātiko;
Tato vuḍḍha manovādo,
Pamatto buddhasāsane.
147.
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ,
Tato devānacikkhaṇaṃ;
Tato vuḍḍhānamovādo,
Tato buddhassa sāsanaṃ.
148.
Kāyassa dakkhiṇa hattho,
Doso ettha kaniṭṭhako;
Kaṇṇa ghānāna-makkhīnaṃ,
Vāmo tu pāda-pāsako.
149.
Tambūlassa majjha patte,
Kuvero rakkhatī sadā;
Mūlamhi rakkhati yakkho,
Aggamhi kālakaṇṇikā;
Tāni bhuñjeyya chinditvā,
Sirī evaṃ pavaḍḍhati.
150.
Sampuṇṇarakkho brahmāva,
Accurakkho ca bissaṇo;
Tasmā hi te pūjayantu,
Sadā mānenti taṃ naraṃ.
151.
Goṇā hi sabbagihīnaṃ,
Posakā bhogadāyakā;
Tasmā hi mātā pitūva,
Mānaye sakkareyya ca.
152.
Yeca khādanti gomaṃsaṃ,
Mātu maṃsaṃva khādare;
Matesu tesu gijjhānaṃ,
Dade sote ca vāhaye.
153.
Gurusiddho sippārambho,
Ravi sokrā ca majjhimo;
Na sippo buddhacandaro,
Sorī aṅgāca maraṇaṃ.
154.
Aṭṭhamiyaṃ guruṃ hanti,
Sissaṃ hanti catuddasiṃ;
Sippaṃ hanti dasa sippaṃ,
Mātāpitā ca puṇṇamiṃ.
155.
Nāḷikaṃ satta nabhuñje,
Na lābuṃ navamaṃ tathā;
Dvādasa prinnaṃtriminaṃ,
Bhuñje sippaṃ vinassati.
156.
Ekaṃ caje kulaatthaṃ,
Gāmassatthaṃ kuvaṃ caje;
Gāma caje janapadatthaṃ,
Attatthaṃ pathaviṃ caje.
157.
Desaṃ ossajja gacchanti,
Sīho sappuriso gajo;
Tattheva nidhanaṃ yanti,
Kāko kāpuriso migo.
158.
Yamhi padese na māno,
Na pemaṃ na ca bandhavā;
Na ca vijjāgāho koci,
Na tattha vasanaṃ kare.
159.
Caratyekena pādena,
Tiṭṭhatyekena paṇḍito;
A nisamma paraṃ ṭhānaṃ,
Na pubbamālayaṃ jahe.
160.
Dhana dhañña payogesu,
Tathā vijjāgamesu ca;
Dūtesu apacāresu,
Cajjā lajjā tadā bhave.
161.
Dvi guṇo thīnamāhāro,
Buddhicāpi catugguṇo;
Chagguṇo hoti vāyāmo,
Kāmotvaṭṭha-guṇo bhave.
162.
Pabbe pabbe kamenucchu,
Visesarasavāggato;
Tathā sumettiko sādhu,
Viparītova dujjano.
163.
Kassako vāṇijo macco,
Samaṇo suta sīlavā;
Tesu vipula jātesu,
Raṭṭhampi vipulaṃ siyā.
164.
Asajjhāya malā mantā,
Anuṭṭhāna malā gharā;
Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ,
Pamādo rakkhato malaṃ.
165.
Hīnānaṃ gacchate vittaṃ,
Vīrānaṃ santakattanaṃ;
Vadanti ca hīnā janā,
Pubba-kammappadhānakā.
166.
Na vadanti cevaṃdhīrā,
Vāyamiṃsu sabbakamme;
Na ce sijjhati taṃ kammaṃ,
A-phalaṃ eva ko doso.
167.
Nīcaṃ kulaṃ nipaññaṃ vā,
Nirūpaṃ nibalaṃ samaṃ;
Imaṃ kālaṃ chuttakālaṃ,
Dhanameva visesakaṃ.
Pakiṇṇakakaṇḍo niṭṭhito.
Paṇḍito sujano kaṇḍo,
Dujjano mitta-itthi ca;
Rājā pakiṇṇako cāti,
Satta-kaṇḍa-vibhūsitaṃ.
Visuddhā cāra-therena,
Visuddhārāma-vāsinā;
Sabba-kulānamatthāya,
Visodhitaṃ pathakkhaye.